برنامه غذایی گندم
جدول کوددهی گندم
کود گندم مایع را میتوان در بخشهای مختلف برنامه تغذیه گندم، متناسب با مرحله رشد و هدف مصرف قرار داد. در جدول زیر، مراحل کوددهی، نوع کود، روش مصرف و هدف استفاده از هر کود به صورت خلاصه قابل مشاهده است :
این جدول یک نمای کلی از برنامه تغذیه گندم ارائه می دهد؛ برای انتخاب کود و زمان مصرف، توضیحات هر مرحله در ادامه مقاله را نیز در نظر بگیرید.
بهترین موقع کوددهی گندم چه زمانی است؟
زمان کوددهی گندم را بهتر است فقط بر اساس تاریخ تقویمی تعیین نکنیم. مرحله رشد گیاه، شرایط رطوبتی خاک، نوع کشت و وضعیت تغذیه ای مزرعه در انتخاب زمان مصرف نقش دارند. در برنامه های تغذیه ای گندم نیز مصرف کودها معمولاً بر اساس مراحلی مانند پنجه زنی، ساقه دهی و ظهور خوشه تقسیم میشود.
بهترین موقع کوددهی گندم چه زمانی است؟
مرحله قبل از کاشت گندم
در مرحله قبل از کاشت، از اسید هیومیک و اوره فسفات استفاده می شود که به صورت آبیاری وارد خاک میشوند. از آنجا که اجرای این مرحله به آبیاری برای جذب کودها از طریق خاک وابسته است، در برنامه مورد نظر برای گندم آبی انجام می شود و برای زمین دیم که فاقد آبیاری است، در نظر گرفته نمی شود.
کود هیومیک اسید با بهبود شرایط فیزیکی خاک، به ایجاد محیط مناسب تر برای توسعه ریشه کمک می کند و در این برنامه با هدف کاهش اثر شوری و بهبود حالت اسفنجی خاک مورد استفاده قرار می گیرد. این شرایط می تواند به گردش بهتر هوا، نفوذ آب و رشد مناسب تر ریشه ها کمک کند.
در کنار آن، کود اوره فسفات منبع نیتروژن و فسفر است؛ نیتروژن برای پشتیبانی از رشد رویشی و فسفر برای توسعه ریشه اهمیت دارد. به همین دلیل، استفاده از این ترکیب پیش از کاشت می تواند نیاز غذایی گندم را در شروع رشد تأمین کند.
مرحله بذرمال
بذرمال یکی از مراحل مهم آماده سازی بذر برای شروع بهتر رشد گندم دیم و آبی است. در برنامه مورد استفاده، از کود 10 ایکس و کود مالتی کامپلکس برای بذرمال استفاده میشود. مالتی کامپلکس با تأمین عناصر ریزمغذی، بخشی از نیاز اولیه گندم به عناصر کم مصرف را پوشش می دهد.
برای بذرمال می توان از دو روش استفاده کرد:
روش مخزن: حدود 4 لیتر از کود 10 ایکس و 4 لیتر از مالتی کامپلکس را در مخزن قرار داده و بذرها را از محلول عبور می دهند تا به آن آغشته شوند، پس از آن باید فرصت کافی برای خشک شدن بذر در نظر گرفته شود.
روش محلول پاشی روی بذر: بذرها را روی یک سطح مناسب مانند پلاستیک پهن کرده و ترکیب حدود 4 لیتر 10 ایکس و 4 لیتر مالتی کامپلکس را با سمپاش روی بذرها پخش می کنند. در برنامه مورد استفاده، این مقدار ترکیب برای حدود 400 تا 500 کیلوگرم بذر در نظر گرفته شده است.
بذر پس از تیمار باید قبل از کاشت به اندازه کافی خشک شود. در تجربه اجرایی این برنامه، حدود 7 تا 8 ساعت برای خشک شدن بذر در نظر گرفته می شود که اگر بیشتر از این ساعت باشد باعث پوکی بذر می شود؛ با این حال، وضعیت واقعی بذر و شرایط محیطی باید ملاک باشد و بذر خیس نباید مستقیماً وارد خاک شود تا از قارچ زدن جلوگیری شود.
مرحله پنجه زنی
پنجه زنی یکی از مهم ترین مراحل تشکیل اجزای عملکرد گندم است. در این مرحله، هدف از تغذیه مناسب، حمایت از رشد رویشی و کمک به تشکیل پنجه های قوی و مناسب است.
در برنامه پیشنهادی این مقاله، کود سه بیست (20-20-20) و کود ازت در مرحله پنجه زنی مورد استفاده قرار میگیرند. کود 20-20-20 با تأمین هم زمان نیتروژن، فسفر و پتاسیم، یک ترکیب متعادل برای تغذیه گیاه فراهم میکند؛ در حالی که کود ازت بیشتر بر تأمین نیتروژن و پشتیبانی از رشد رویشی تمرکز دارد.
در این مرحله، محلول پاشی می تواند یکی از روش های مصرف باشد. بهتر است محلول پاشی زمانی انجام شود که گندم به اندازه کافی رشد کرده باشد؛ در برنامه اجرایی موردنظر، زمانی که گندم حداقل به اندازه یک کف دست یا یک پنجه بزرگ شده باشد، برای مصرف کود در نظر گرفته می شود.
مرحله ساقه دهی گندم
با ورود گندم به مرحله ساقه دهی، نیاز تغذیه ای گیاه تغییر می کند و استحکام ساقه اهمیت بیشتری پیدا می کند. در این مرحله، استفاده از کود 10 ایکس در کنار کود سیلیکات پتاسیم در برنامه موردنظر قرار دارد.
کود 10 ایکس یک کود کامل است و با تأمین مجموعه ای از عناصر مورد نیاز گیاه، برای ادامه رشد رویشی و حمایت از عملکرد محصول استفاده میشود. در کنار آن، سیلیکات پتاسیم با تأمین پتاسیم و سیلیسیم می تواند در تقویت ساختار ساقه و کاهش احتمال ورس نقش داشته باشد.
هر دو کود در این برنامه برای گندم آبی و دیم در نظر گرفته شده اند و محلول پاشی به عنوان روش مناسب مصرف پیشنهاد می شود. البته مقدار و زمان دقیق مصرف باید بر اساس مشخصات خود محصول و شرایط مزرعه تنظیم شود.
مرحله خوشه دهی گندم
در مرحله خوشه دهی، گندم وارد یکی از حساس ترین بخش های تشکیل عملکرد می شود و تأمین عناصر مورد نیاز گیاه اهمیت زیادی پیدا می کند. در این مرحله در برنامه تغذیه موردنظر، کود مخصوص گندم و جو در کنار کود پتاس استفاده می شود.
کود مخصوص گندم و جو با تأمین عناصر مورد نیاز گیاه می تواند برای پشتیبانی از تشکیل و پر شدن مناسب خوشه در برنامه غذایی قرار بگیرد. همچنین پتاسیم در این مرحله از نظر انتقال مواد فتوسنتزی و پشتیبانی از تشکیل و پر شدن دانه اهمیت دارد.
بنابراین در صورتی که نیاز مزرعه به پتاسیم وجود داشته باشد، استفاده از کود پتاس برای گندم می تواند بخشی از برنامه تغذیه مرحله خوشه دهی باشد.
تفاوت برنامه کوددهی گندم دیم و آبی چیست؟
تفاوت برنامه کوددهی گندم دیم و آبی در مرحله قبل از کاشت است زیرا با استفاده از آبیاری انجام می شود؛ به همین دلیل این مرحله در زمین دیم حذف می شود، پس بهترین زمان برای کوددهی گندم دیم از مرحله بذرمال شروع می شود تا بذر بصورت تقویت شده وارد خاک شود.
از طرف دیگر، در کشت دیم می توان از فاصله زمانی پس از برداشت گندم تا آماده سازی زمین برای کشت بعدی نیز برای مدیریت خاک و تأمین بخشی از نیاز غذایی محصول آینده استفاده کرد. در این زمان، هم زمان با شخم و آماده سازی زمین، امکان استفاده از کودهای گرانوله و کودهای آلی پوسیده و کنترل شده وجود دارد تا مواد غذایی پیش از شروع کشت در اختیار خاک قرار بگیرند.
تفاوت برنامه کوددهی گندم دیم و آبی چیست؟
چه کودهایی برای گندم مناسب است؟
یک کود مشخص را نمی توان برای تمام مراحل رشد گندم مناسب دانست. در هر مرحله، نیاز گیاه تغییر می کند و به همین دلیل ممکن است از کودهای مختلفی مانند کود سه بیست، کود 10-52-10، کود پتاس، کود اوره ، کود مخصوص گندم و کودهای ریزمغذی استفاده شود.
کود 10-52-10 برای گندم
کود 10-52-10 یک فرمول با درصد بالای فسفر است که در برنامه تغذیه گندم میتواند در مرحله قبل از کاشت برای تأمین فسفر مورد نیاز گیاه مورد استفاده قرار گیرد. در این برنامه، کود اوره فسفات انتخاب اول است و کود 10-52-10 زمانی به عنوان گزینه جایگزین مورد استفاده قرار میگیرد که اوره فسفات در دسترس نباشد.
چه کودهایی برای گندم مناسب است؟
کود اوره برای گندم
نیتروژن یکی از عناصر اصلی مورد نیاز گندم است و در رشد رویشی، تشکیل پنجه و افزایش عملکرد محصول نقش دارد. با این حال، مصرف بیش از نیاز و مکرر کود اوره می تواند غلظت ترکیبات نیتروژنه را در اطراف ریشه یا سطح برگ افزایش دهد و باعث سوزندگی و آسیب به گیاه شود همچنین درصورت ادامه و مصرف بیش از حد این کود باعث شوری خاک و برهم خوردن تعادل تغذیه ای گیاه منجر شود.
در مقابل، در برنامه تغذیه گندم می توان از کود ازت شوک به عنوان جایگزینی برای تأمین نیتروژن استفاده کرد. این کود در مقایسه با اوره، در صورت استفاده حتی نامناسب، سوزندگی ناشی از مصرف کود را ایجاد نمی کند و می تواند نیتروژن مورد نیاز گیاه را با ایمنی بیشتری در اختیار گندم قرار دهد.
مقدار مصرف کود اوره در هکتار برای گندم
مقدار مصرف اوره در گندم عدد ثابتی برای همه مزارع نیست و به عواملی مانند مقدار نیتروژن مورد نیاز، حاصلخیزی خاک، نوع کشت، میزان بارندگی یا آبیاری و عملکرد هدف بستگی دارد.
در برنامه مورد استفاده، مقدار مصرف کود اوره برای گندم حدود 50 تا 150 کیلوگرم در هکتار در نظر گرفته می شود. این بازه را باید یک محدوده اجرایی دانست، نه نسخه ثابت برای تمام مزارع؛ مقدار نهایی بهتر است با توجه به آزمون خاک و نیاز واقعی مزرعه تعیین شود.
تقسیم مصرف نیتروژن بین چند مرحله رشد نیز در منابع تغذیه گندم مورد توجه قرار گرفته است و بسته به بافت خاک و شرایط مزرعه میتواند متفاوت باشد.
نتیجه گیری
برنامه کوددهی گندم زمانی نتیجه بهتری می دهد که کودها بر اساس مرحله رشد و نیاز واقعی گیاه انتخاب شوند. در برنامه ای که در این مقاله بررسی شد،قبل از کاشت، بذرمال، پنجه زنی، ساقه دهی و خوشه دهی مراحل اصلی تغذیه گندم آبی هستند و در گندم دیم، مرحله قبل از کاشت حذف می شود.
در مرحله پنجه زنی، کود سه بیست و کود ازته برای پشتیبانی از رشد گیاه استفاده می شوند. در ساقه دهی، کود 10 ایکس و سیلیکات پتاسیم در برنامه قرار می گیرند و در مرحله خوشه دهی نیز کود مخصوص گندم و جو و کود پتاس مورد استفاده هستند. برای بذرمال نیز 10 ایکس و مالتی کامپلکس در برنامه قرار دارند.
در نهایت، مقدار مصرف کودهایی مانند اوره، پتاس و کودهای کامل نباید بدون توجه به شرایط مزرعه تعیین شود. آزمایش خاک، وضعیت رشد بوته و شرایط آبی یا دیم بودن مزرعه میتواند در تنظیم برنامه نهایی کمک کننده باشد، همچنین می توانید برای دریافت مشاوره درباره نحوه استفاده کود کشاورزی با مشاورین ما تماس بگیرید.
سوالات متداول
چه زمانی باید کود روی را در گندم مصرف کرد؟
روی را معمولاً می توان در مراحل رشد رویشی مانند پنجه زنی و ساقه دهی، در صورت وجود نیاز گیاه، به صورت محلول پاشی در برنامه تغذیه قرار داد. زمان دقیق مصرف به وضعیت خاک، علائم کمبود و نوع فرآورده بستگی دارد. در برخی توصیه های تغذیه ای گندم نیز محلول پاشی روی در مرحله پنجه زنی و شروع ساقه رفتن مطرح شده است.
کود 10-52-10 برای گندم در چه مراحلی از رشد استفاده میشود؟
به دلیل فسفر بالای این فرمول، 10-52-10 بیشتر در برنامههایی مطرح میشود که هدف تأمین فسفر و حمایت از ریشه زایی است. زمان دقیق مصرف باید با نیاز واقعی گیاه و وضعیت فسفر خاک هماهنگ شود.
آیا کود سه بیست برای گندم آبی مناسب است؟
بله، کود سه بیست می تواند در برنامه تغذیه گندم آبی، بهخصوص در مرحله پنجه زنی، قرار بگیرد؛ اما مناسب بودن آن به شرایط مزرعه و نیاز غذایی گندم بستگی دارد. 20-20-20 یک فرمول متعادل NPK است و نباید بدون توجه به نیاز واقعی گیاه بهعنوان تنها کود فصل استفاده شود.
اولین کوددهی گندم چه زمانی انجام میشود؟
اولین نوبت کوددهی به برنامه پایه، نوع کشت و شرایط خاک بستگی دارد. در برنامه این مقاله، برای گندم دیم از مرحله بذرمال و برای گندم آبی از مرحله قبل از کاشت است.
بهترین کود برای افزایش تناژ گندم چیست؟
یک کود واحد را نمیتوان بهعنوان بهترین گزینه برای همه مزارع معرفی کرد. افزایش عملکرد نتیجه مدیریت مجموعهای از عوامل مانند نیتروژن، فسفر، پتاسیم، ریزمغذی ها، آب و شرایط خاک در زمان مناسب است. بنابراین انتخاب کود باید بر اساس مرحله رشد و نیاز واقعی مزرعه انجام شود.
آیا کود پتاس برای گندم مفید است؟
پتاسیم یکی از عناصر اصلی مورد نیاز گندم است و در مراحل ساقه دهی، خوشه دهی و تشکیل دانه اهمیت دارد. در صورت نیاز مزرعه، کودهای پتاسیمی میتوانند در برنامه تغذیه قرار بگیرند.
آیا میتوان کود اوره را در چند مرحله برای گندم مصرف کرد؟
بله. تقسیم مصرف نیتروژن در چند مرحله رشد یکی از روشهای مدیریت تغذیه گندم است و در منابع مختلف نیز برنامههای چندمرحلهای برای مصرف ازت پیشنهاد شده است. مقدار و تعداد نوبتها باید با شرایط خاک، نوع کشت و نیاز مزرعه تنظیم شود.
